İstihkak Davası Nedir? Süresi, Nerede Açılır ve Nasıl Kazanılır

YazarAv. Rumeysa Nerkizİcra ve İflas Hukuku

Yayın ilkeleri

Bir sabah icra memurları kapıya gelir ve evdeki televizyonu, iş yerindeki makineleri ya da otoparktaki aracı haczeder. Borç sizin değil, eşinizin, kardeşinizin ya da aynı binayı paylaştığınız bir şirketin borcudur. Mal ise sizindir. Kanun bu durumda size istihkak yolunu açar, ama süreleri çok kısadır ve ispat çoğu zaman sizin üzerinizdedir.

İstihkak davası nedir?

İstihkak kelimesi “hak kazanma, bir şeyin sahibi olduğunu ileri sürme” anlamına gelir. İstihkak davası da bir malın asıl sahibinin, o mala hakkı olmadan el koyan ya da onu elinde tutan kişiye karşı açtığı davadır. Hukukta bu ad üç farklı durumda kullanılır ve aramalarda karışıklık buradan doğar.

Aramaların büyük kısmı icra takibindeki istihkak davasıyla ilgilidir. Bu yazı da en çok onu anlatır, diğer ikisi aşağıda ayrı başlıklarda yer alır.

İcrada istihkak davası nasıl işler?

Haciz sırasında borçlu ya da orada bulunan biri “bu mal borçluya değil bana ait” derse, icra memuru bu itirazı tutanağa yazar. Bu itiraza istihkak iddiası denir. Bundan sonraki yol, malın haciz anında kimin elinde bulunduğuna göre ikiye ayrılır. Hangi yolun izleneceğini belirleyen şey de kanunun koyduğu mülkiyet karinesidir. Karine, aksi ispat edilene kadar doğru kabul edilen bir varsayımdır. Kanuna göre bir taşınır malı elinde bulunduran kişi onun sahibi sayılır (İİK m. 97/a).

Mal borçlunun elinde haczedildiyse

Borçlunun evinde ya da iş yerinde bulunan mallar onun kabul edilir. Borçlu ile başka biri malı birlikte kullanıyorsa da mal borçlunun sayılır. Bu durumda yük sizdedir.

İcra dairesi alacaklıya ve borçluya itiraz için 3 gün verir. İtiraz gelirse dosya icra mahkemesine gider. Mahkeme takibin devam etmesine karar verirse, bu kararı öğrendiğiniz günden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmanız gerekir. Açmazsanız iddianızdan vazgeçmiş sayılırsınız (İİK m. 97).

Kanun bir kolaylık da tanır. Aynı evde oturulan durumlarda, niteliği gereği belli bir kişiye ait olduğu açıkça anlaşılan eşyalar o kişinin sayılır. Kadın giyim eşyası, çocuk odası eşyası ya da bir mesleğin aletleri buna örnektir.

Mal üçüncü kişinin elinde haczedildiyse

Haciz sizin evinizde ya da şirketinizin adresinde yapıldıysa karine sizin lehinizedir. Bu kez dava açma ve ispat yükü alacaklıdadır. İcra müdürü alacaklıya 7 gün süre verir. Alacaklı bu sürede icra mahkemesinde istihkak davası açmazsa iddianız kabul edilmiş sayılır. Dava sonuçlanana kadar mal satılamaz (İİK m. 99).

Haczin nasıl başladığını ve icra dosyasının değişik iş dosyasıyla ilişkisini hukuk değişik iş dosyası yazısında anlattık.

İstihkak davası nerede açılır, görevli mahkeme hangisi?

İcra takibindeki istihkak davası icra mahkemesinde açılır, kanun bunu açıkça söyler. Dava genel hükümlere göre ve basit yargılama usulüyle görülür. Kanun bu davaların diğer davalardan önce ve hızla karara bağlanmasını ister. Haciz başka bir şehirde talimatla yapıldıysa hangi yerin icra mahkemesine başvurulacağı değişebilir. Dilekçeyi vermeden önce icra dosyasındaki haciz tutanağına bakın.

Eşya hukukundaki ve miras sebebiyle açılan istihkak davaları ise genel mahkemede, yani asliye hukuk mahkemesinde görülür. Konu bir taşınmazsa dava taşınmazın bulunduğu yerde açılır.

İstihkak davası nasıl kazanılır?

Kesin bir formül yoktur, mahkeme bütün delilleri birlikte değerlendirir. Ama kanun ispatın nasıl yapılacağını söyler. Malı nasıl edindiğinizi ve malın neden borçlunun elinde ya da adresinde bulunduğunu açıklamanız ve belgelemeniz gerekir (İİK m. 97/a).

• Alış belgesi. Malın sizin adınıza kesilmiş faturası, satış sözleşmesi ve ödemenin sizin hesabınızdan yapıldığını gösteren banka kaydı en güçlü delillerdir.
• Tarih. Faturanın ya da sözleşmenin tarihi borcun doğduğu tarihten önceyse daha inandırıcıdır. Takipten hemen önce düzenlenmiş belgelere mahkeme şüpheyle bakar.
• Adres ve kayıtlar. Haczin yapıldığı adreste kimin oturduğunu ya da hangi şirketin faaliyet gösterdiğini gösteren kira sözleşmesi, ticaret sicil ve vergi dairesi kayıtları önemlidir.
• Haciz anı. Haciz sırasında orada kim vardı, borçluya ait evrak bulundu mu? Haciz tutanağına yazılan her şey, aksi ispat edilene kadar doğru kabul edilir.

Borçlunun “bu mal ona ait” demesi tek başına yetmez. Kanuna göre borçlu ile üçüncü kişinin anlaşması alacaklıyı bağlamaz, iddiayı ispat etmek size düşer.

Dava kaybedilirse ya da kazanılırsa tazminat var mı?

Evet, iki yönlü bir tazminat kuralı var. Dava açtığınız için takip durdurulduysa ve sonunda davanız reddedilirse, alacaklının geciken alacağının en az yüzde 20’si oranında tazminat ödersiniz. Davayı kazanırsanız ve itiraz eden alacaklının ya da borçlunun kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, bu kez onlar haczedilen malın değerinin en az yüzde 15’i oranında size tazminat öder (İİK m. 97). Kazanma ihtimali zayıf bir davayı sadece satışı geciktirmek için açmak bu yüzden pahalıya patlayabilir.

Eşya ve miras hukukunda istihkak davası

Eşya hukukunda malik, yani bir şeyin kanunen sahibi olan kişi, malını haksız olarak elinde tutan herkese karşı istihkak davası açabilir (TMK m. 683). Örneğin ödünç verdiğiniz aracı geri vermeyen birine karşı bu dava açılır. Kanunda bu dava için genel bir zamanaşımı süresi yoktur. Çalınan ya da kaybolan taşınırlar için ise kural farklıdır. Önceki zilyet, yani malı elinde bulunduran kişi, o malı elinde bulunduran herkese karşı 5 yıl içinde dava açabilir (TMK m. 989).

Miras hukukunda mirasçı, tereke mallarını, yani ölen kişinin geride bıraktığı malları elinde tutan kişiye karşı miras sebebiyle istihkak davası açar (TMK m. 637). Bu davada hakim, davacının gerçekten mirasçı olup olmadığına da karar verir. Davalı, malı zamanaşımıyla kazandığını ileri süremez.

İstihkakta süreler

İcra takibindeki 7 günlük süreler kaçırılırsa o takip için istihkak hakkı kaybedilir. Malınız üzerindeki mülkiyet hakkınız ise ortadan kalkmaz, genel mahkemede ayrıca dava açma yolu açık kalabilir. Bu ayrımı süre geçtiyse mutlaka bir avukatla değerlendirin.

Yargıtay bu konuda ne diyor?

Malınız başkasının borcu için haczedildiyse ne yapmalısınız?

1. Haciz sırasında oradaysanız malın size ait olduğunu hemen söyleyin ve tutanağa yazdırın. Orada değilseniz haczi öğrendiğiniz günü not edin, 7 gün bu günden başlar.
2. Haciz tutanağının bir örneğini icra dairesinden alın. Malın kimin elinde haczedildiği tutanakta yazar ve hangi yolun izleneceğini belirler.
3. Fatura, satış sözleşmesi, banka dekontu, kira sözleşmesi ve sicil kayıtları gibi belgeleri toplayın.
4. Alacaklıya dava açması için süre verildiyse bu süreyi izleyin. Size süre işliyorsa icra mahkemesine 7 gün içinde başvurun.
5. Malın satışını durdurmak için mahkemeden takibin ertelenmesini isteyebilirsiniz. Davanın reddi halinde yüzde 20 tazminat riskini hesaba katın.

Sık sorulan sorular

İstihkak davası açma süresi ne zaman başlar?

Duruma göre değişir. İstihkak iddiasında bulunma süresi haczi öğrendiğiniz gün başlar. İcra mahkemesi takibin devamına karar verdiyse dava açma süresi bu kararın size bildirildiği gün başlar. Her iki süre de 7 gündür.

İstihkak davası kesinleşmeden karar uygulanır mı?

Mahkeme takibin ertelenmesine karar verdiyse, dava sürerken mal satılmaz. Mal dava bitmeden satılmışsa hakim, satış bedelinin dava sonuna kadar bekletilmesine ya da alacaklıya verilmesine ayrıca karar verir. Davanızın reddine karşı kanun yoluna giderseniz, icra dairesinden kanunda yazılı güvenceyi göstererek süre isteyebilirsiniz.

Eşimin borcu için evdeki eşyalarım haczedilebilir mi?

Haczedilebilir, çünkü birlikte oturulan evdeki eşya kural olarak borçlunun sayılır. Size ait olduğunu belgeyle ispat ederseniz haciz kaldırılır. Giysi, kişisel eşya ve mesleğinizin aletleri gibi niteliği gereği size ait olduğu belli olan eşyalar ise sizin kabul edilir.

İstihkak davasında teminat gerekir mi?

Takibin ertelenmesini istiyorsanız gerekir. Mahkeme takibin durdurulmasına karar verirse, davayı kaybetmeniz halinde alacaklının uğrayacağı zarara karşı sizden teminat alır (İİK m. 97). Teminatın türü ve miktarı mevcut delillere göre belirlenir.

Dava sürerken haczedilen mal satılırsa ne olur?

Dava bitmeden mal paraya çevrilmişse, hakim satış bedelinin dava sonuna kadar ödenmemesine ya da teminat karşılığında alacaklıya verilmesine ayrıca karar verir (İİK m. 97). Davayı kazanırsanız bedel üzerindeki hakkınız korunur.

İstihkak davası ne kadar sürer?

Kanunda kesin bir süre yoktur. Ancak İcra ve İflas Kanunu, istihkak davalarının hızla ve diğer davalardan önce karara bağlanmasını ister ve davaya basit yargılama usulüyle bakılır (İİK m. 97).

Alacaklı istihkak davasına karşı dava açabilir mi?

Evet. Haczi yaptıran alacaklı, malın size borçludan danışıklı bir işlemle geçtiğini düşünüyorsa karşı dava olarak tasarrufun iptali davası açabilir ve bunun için aciz belgesi göstermek zorunda değildir (İİK m. 97). Hakim iki davadaki delilleri serbestçe değerlendirir.

Haczedilen malınız için istihkak yolunu kendi belgelerinize göre değerlendirmek isterseniz iletişim sayfasından Uzman Hukuk’a yazabilirsiniz. Genel bilgi için icra ve iflas hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.