Hukuk Değişik İş Dosyası Ne Demek? Neden Açılır, Ne Yapmalısınız?

YazarAv. Ömer Şenelİcra ve İflas Hukuku

Yayın ilkeleri

e-Devlet’teki dava dosyası sorgulama ekranında “Hukuk Değişik İş” yazan bir dosya görmek çoğu kişiyi telaşlandırır. Mahkemeden eve resmi bir yazı, yani tebligat gelmemiştir, duruşma günü yazmaz, karşı tarafta ise tanıdık bir isim vardır. Bu dosya bir dava değildir. Yine de içinde verilen karar banka hesabınızı, aracınızı ya da tapunuzu etkileyebilir. Bu yüzden hangi kararın verildiğini öğrenmek ve süreyi kaçırmamak önemlidir.

Hukuk değişik iş dosyası ne demek?

Mahkemeler önlerine gelen işleri türüne göre ayrı defterlere kaydeder. İki tarafın iddialarını dinleyip hüküm verdikleri davalar esas defterine yazılır ve “2026/123 Esas” gibi bir numara alır. Dava niteliği taşımayan, çoğu zaman tek bir kişinin talebiyle başlayan işler ise değişik iş defterine girer. Dosya numarası bu yüzden “2026/45 D. İş” biçimindedir.

Değişik iş, kanundaki bir dava türünün adı değil, mahkeme kalemindeki kayıt düzeninin adıdır. Baştaki “hukuk” kelimesi dosyanın asliye hukuk, sulh hukuk, iş, tüketici, aile ya da ticaret mahkemesine ait olduğunu gösterir. Sulh ceza hakimliklerinin de değişik iş dosyaları vardır, ama onlar arama, el koyma ya da erişim engeli gibi ceza işleriyle ilgilidir.

Hukuk değişik iş dosyası neden açılır?

Uygulamada bu dosyaların büyük çoğunluğu, dava sürerken ya da dava açılmadan önce bir hakkı korumak için istenen geçici kararlar içindir. Bu kararların düzenlendiği yer 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (yeni sekmede açılır) (HMK) ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’dur (İİK).

Değişik iş dosyası çoğu zaman asıl davanın habercisidir. Tedbir ya da haciz alan kişi, kanunun verdiği kısa süre içinde asıl davayı açmak veya icra takibine başlamak zorundadır.

İcra dosyasıyla birlikte değişik iş dosyası görüyorsanız ne olmuştur?

Büyük ihtimalle bir alacaklı hakkınızda ihtiyati haciz kararı almıştır. Karar mahkemenin değişik iş dosyasında verilir, ama uygulaması icra dairesinde yapılır. Bu yüzden e-Devlet’te aynı kişiyle ilgili hem bir hukuk değişik iş hem de bir icra dosyası görürsünüz.

Alacaklının bundan sonraki süresi kısadır. Haciz uygulandıktan sonra 7 gün içinde icra takibi başlatması ya da dava açması gerekir, aksi halde haciz hükümsüz kalır (İİK m. 264). Siz de kararın dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata 7 gün içinde itiraz edebilirsiniz (İİK m. 265). Teminat, alacaklının haksız çıkması halinde sizin zararınızı karşılamak için mahkemeye yatırdığı güvencedir. Hacizden sonra başlayan takip süreci icra ve iflas hukuku sayfasında anlatılıyor.

Dosyada “karşı taraf” olarak görünmek ne anlama gelir?

Talebi yapan kişi dosyada “talep eden”, hakkında karar istenen kişi ise “karşı taraf” olarak yazılır. Karşı taraf olarak göründüğünüz bir dosyada sizinle ilgili bir tedbir, haciz ya da tespit istenmiştir. Bu her zaman bir borcunuz olduğu anlamına gelmez. Örneğin komşunuz, yaptığınız tadilatın kendi dairesine zarar verdiğini düşünüyorsa önce delil tespiti isteyebilir.

Hakim acil durumlarda sizi dinlemeden karar verebilir (HMK m. 390). Kararı çoğu zaman tedbir ya da haciz uygulanırken veya bununla ilgili tutanak size tebliğ edildiğinde öğrenirsiniz. İtiraz süreleri de bu andan başlar.

“Karara çıkmış” ve “kapalı” ne demek?

“Karara çıkmış” ifadesi, hakimin talep hakkında karar verdiğini gösterir. Bu karar kabul de olabilir, ret de. Hangisi olduğunu UYAP Vatandaş Portalı’na e-Devlet şifrenizle girip dosyadaki evraktan ya da mahkeme kaleminden öğrenebilirsiniz.

“Kapalı” ise mahkeme kalemindeki işlem bittiği için dosyanın kapatıldığını gösterir. Burada çok önemli bir ayrıntı var. Dosyanın kapanması, tedbirin ya da haczin kalktığı anlamına gelmez. Tedbir kararı verilip uygulandıktan sonra dosya kapanır, ama tedbir asıl dava sonuçlanana kadar sürer (HMK m. 397). Tedbir dosyası da asıl dava açıldığında o dosyanın eki sayılır.

Hukuk değişik iş dosyası kaç günde sonuçlanır?

Kanunda değişik iş dosyaları için bir bitiş süresi yoktur. İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri acil olduğu için uygulamada çoğu zaman aynı gün ya da birkaç gün içinde karara bağlanır. Delil tespitinde süre keşif gününe ve bilirkişinin raporu ne zaman teslim edeceğine bağlıdır, bu da birkaç haftayı bulabilir. Çekişmesiz yargı işlerinde mahkeme kendisi araştırma yapabildiği için süre daha uzun olabilir.

Değişik iş dosyası nasıl kapanır, verilen karar kesinleşir mi?

Dosyayı kapatmak için sizin bir şey yapmanız gerekmez, mahkeme karar verince kalem dosyayı kapatır. Asıl soru, verilen kararın sizi ne zamana kadar bağladığıdır.

• Tedbir dava açılmadan önce verildiyse, tedbiri alan kişi uygulanmasını istediği tarihten itibaren 2 hafta içinde asıl davayı açmak zorundadır. Açmazsa tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m. 397).
• Dava ya da takip açılmadan önce konan ihtiyati hacizde bu süre 7 gündür (İİK m. 264).
• Tedbire ya da hacze itiraz üzerine verilen karara karşı bölge adliye mahkemesine başvurabilirsiniz (istinaf). Bölge adliye mahkemesinin vereceği karar kesindir, Yargıtay’a gidilemez (HMK m. 394 ve 362, İİK m. 265).
• Çekişmesiz yargı kararları, kanunda aksi yazmıyorsa maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m. 388). Yani bu kararlar, aynı konuda bir daha mahkemeye gidilmesini engelleyen son söz değildir.

Delil tespitinde bilirkişi raporuna itiraz edebilir misiniz?

Evet. Delil tespiti kararı size tebliğ edildiğinde itirazlarınızı ve bilirkişiye sorulmasını istediğiniz ek soruları 1 hafta içinde bildirebilirsiniz (HMK m. 402). Tespit size haber verilmeden, acele olarak yapıldıysa belgeler size tebliğ edildikten sonra 1 hafta içinde tespit kararına itiraz edebilirsiniz (HMK m. 403).

Tespit raporu tek başına davayı bitirmez. Tespit dosyası asıl davanın eki sayılır ve iki taraf da bu rapora dayanabilir (HMK m. 405). Ancak rapor sizin delilleriniz toplanmadan hazırlandığı için asıl davada itiraz edip yeni bir bilirkişi incelemesi isteyebilirsiniz. Aynı yol, zararınızı ispat etmek için de işe yarar. Örneğin selde zarar gören bir aracın durumunu dava açmadan önce bilirkişiye tespit ettirebilirsiniz.

Değişik iş dosyalarında süreler

Bu süreler kanunda gösterilmiş kesin sürelerdir. Kaçırıldığında o itiraz hakkı kaybedilir. Kaybedilen şey yalnızca o aşamadaki itirazdır, asıl davada haklarınızı savunmaya devam edebilirsiniz.

Yargıtay bu konuda ne diyor?

Adınıza değişik iş dosyası açıldıysa ne yapmalısınız?

1. Dosyanın hangi mahkemede ve hangi tarihte açıldığını not edin. e-Devlet’teki dava dosyası sorgulama ekranında mahkemenin adı ve dosya numarası görünür.
2. Talebin ne olduğunu öğrenin. UYAP Vatandaş Portalı’ndan dosyadaki evraka bakabilir ya da mahkeme kalemine gidebilirsiniz.
3. Size bir karar ya da tutanak tebliğ edildiyse tebliğ tarihini bir yere yazın. İtiraz süreleri çoğu zaman bu tarihten başlar ve 1 haftadır.
4. Banka hesabınızda, aracınızda ya da tapunuzda bir kısıtlama olup olmadığını kontrol edin. Tapu kaydınızı e-Devlet’ten ya da tapu müdürlüğünden öğrenebilirsiniz.
5. Karşı tarafın süresi içinde asıl davayı ya da icra takibini başlatıp başlatmadığını izleyin. Başlatmadıysa tedbirin ya da haczin kalktığının ilgili yerlere bildirilmesini isteyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Hukuk değişik iş dosyası sabıka kaydına işler mi?

Hayır. Sabıka kaydı olarak bilinen adli sicil, ceza mahkemelerinin kesinleşmiş mahkumiyet kararlarını içerir. Hukuk mahkemelerinin değişik iş dosyaları bu kayda girmez.

Değişik iş dosyasında duruşma yapılır mı?

Çoğu zaman yapılmaz, hakim dosya üzerinden karar verir. Karara itiraz ettiğinizde mahkeme tarafları dinlemek için çağırır, kimse gelmezse yine dosya üzerinden karar verir (HMK m. 394). Delil tespitinde ise hakim ve bilirkişi yerinde inceleme, yani keşif yapabilir.

Değişik iş dosyası dava sayılır mı?

Hayır. Asıl dava ayrıca açılır. Ancak tedbir ve delil tespiti dosyaları, asıl dava açıldığında o davanın eki sayılır ve birlikte değerlendirilir (HMK m. 397 ve 405).

Sulh ceza hakimliği değişik iş dosyası aynı şey mi?

Hayır. Kayıt düzeni aynıdır, ama konu farklıdır. Sulh ceza hakimliğinin değişik iş dosyaları soruşturma sırasında verilen arama, el koyma, tutuklama ya da erişim engeli gibi kararlarla ilgilidir.

Hukuk değişik iş dosyası nasıl açılır?

Bir dilekçeyle açılır. İhtiyati tedbir dava açılmadan önce, esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden istenir (HMK m. 390). Delil tespiti ise bu mahkemeden ya da incelenecek şeyin bulunduğu yer sulh mahkemesinden istenir (HMK m. 401). Dilekçede talebin sebebi ve deliller gösterilir, tespit giderleri avans olarak yatırılmadan işlem yapılmaz (HMK m. 402).

Değişik iş dosyasında bana haber verilir mi?

Çoğu zaman verilir, ama her zaman önceden değil. Delil tespiti kararı dilekçeyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir (HMK m. 402). Acele hallerde tespit önce yapılır, belgeler sonradan tebliğ edilir (HMK m. 403). İhtiyati tedbirde hakim, zorunluluk varsa sizi dinlemeden de karar verebilir (HMK m. 390).

İhtiyati tedbir kararına uymazsam ne olur?

Tedbir kararına aykırı davranan ya da uygulanmasına ilişkin emre uymayan kişi, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayet edilirse 6 aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (HMK m. 398). Tedbire katılmıyorsanız uymamak yerine süresi içinde itiraz edin.

Adınıza açılan bir değişik iş dosyasını ya da verilen tedbir veya haciz kararını kendi durumunuza göre değerlendirmek isterseniz iletişim sayfasından Uzman Hukuk’a yazabilirsiniz.